Çocukluğumun geçtiği mahallemde bulunan Ulu Camiinin şadırvanında su içtikten sonra, bank üzerinde oturup soluklanırken, gözlerim karşıma denk düşen hükûmet binasının çatısına takıldı.
Taş binanın küçük pencerelerinin pervazlarına onlarca kuş tünemiş, bana doğru bakışıyordu. Soğuktan üşümüş minik bedenleri, ısınmak için kendi kanatlarından medet umar gibi büzüşmüş vaziyetteydiler. Kesindi aç oldukları… Her yer de kar var kışın ortasında… Onlarsa saçaklarda, cam pervazlarında masum masum duruyorlardı. Bakışlarımla daldım gittim. Halleri zihnime yerleşti, aklımdan hiç çıkmadılar.
Yeryüzünde evleri tarumar edilmiş, ortalıkta kalmış gibilerdi. Benim ömrümde yaşımın üstüne yaşlar birikmeden önce, hani o çocukluk mahallemde ben çocukken, çevremiz bu yaşımdaki gibi beton binalarla çevrili değilken, görkemli ağaçların koca gövdelerinden göğe yükselen onlarca dallar onların yuvalarıydı.
Ağaçlar köklerinden kesilip yok edildiler, yerlerine sıklıkla beton binalar dikildiler. Hemen her şehirde, her yer gökten bina yağmış gibiydiler. İnsanlar gönüllü mahkum gibi bu binalara tıkıştırıldılar.
İnsanlar hallerinden memnundular. Oh, ne güzel çoklu katlarda, birbirleri üzerinde adeta kıç kıça bir halde yaşıyorlardı. Ama mutfakları, banyoları son sistem donanımlıydı, moderndi.
Geçmiştekileri gibi leğende veya “Hamamlık” denilen yüklük içinde haftada bir ve de sadece pazar günü yıkanmıyorlardı. Üstelik yeni evlerinde yepyeni eşyaları olmuştu.
Analarının, ninelerinin evlerinde tahtadan yapılma maketler vardı. (Ergenlik dönemimizde maketlerin yerini, sacdan yapılma somyalar, sedirler aldı.) Onlara güzel güzel örtüler dikilirdi. Bizde somyaya, divan denirdi. Üstüne pamuk yatak konur, renkli örtü örtülürdü. Akşamları çarşaf serip yatardık. Çocukken üzerinde zıplamayı çok severdik.. Her sabah örtüleri silker ve kalıp gibi tekrar düzenli örterdik.
Evi süpürme-silme faslımız da bitince, şöyle bir karşısına geçip emeğimizi seyrederdik. İlk bir iki saat çıkıp oturmazdık; örtüsü bozulmasın, annem kızmasın, diye…
Divanların altına temiz çamaşırları katlayıp, koyduğumuz seleleri sürerdik. Onların korunaklığını kimse görmezdi. Böyle eşyaların bulunduğu ahşap evlerde büyüdük. Eve girince, şimdiki gibi mobilya teşhir salonuna girmiş gibi olmuyorduk. Çiçek bahçesine girmiş gibi oluyorduk.
Velhasıl teknoloji yoktu ama çok yönden güzeldi, sımsıcaktı geçmiş günler… Bu zamanda somyaların, divanların yerini modern koltuklar, kanepeler aldı. İnsanlara ahşap evler unutturulup, betonlar güzel gösterildi.
İnsan evladı betonlar içinde yalnız da olsa, teknoloji sayesinde mutluydu belki ama ya kuşlar? Ağaçsız, yuvasız kalan kuşlar… Bu kar-kıyamette nereden bulacaklardı yiyeceği?
En yakın fırından ekmek aldım… Sahi, ben zaten bu fırına ekmek almaya gelmiştim. Çocukluk mahallem olan Gazikemal Mahallesi’nin tek fırınıydı. Bu kadim fırın, ben üç dört yaşlarındayken şimdiki yerinde değildi. Ben büyükken de değildi gerçi… Yakın geçmişte (Ben kırklı yaşların başındayken) eski yeri istimlak edildi. Benim de Basın Müşaviri olarak görev yaptığım belediyenin başkanınca şimdiki yeri, fırına yeni yer olarak gösterildi.
Rahmetli büyükbabam, bu fırının ekmeğinden başka ekmek yemezdi. O günlerdeki dedemin bu alışkanlığı babama ve sonra bana da sirayet etti. Ben de başka fırının ekmeğini yemiyorum. Dolayısıyla çocuklarım da aynı alışkanlığı sürdürüyorlar.
Çocukluğumda Ulu Camii’nin şadırvanından su doldururdum. Lakin kuşları sıklıkla görmezdim. Daha çok ağaç dalları arasından cıvıltılarını duyardım.
Aldığım ekmeklerden birini parçalayıp attım camii bahçesine… Birer birer geldiler. Ayaklarımın dibine kadar sokuldular. Maşallah benden hiç korkmadılar. Korkulacak biri değilim ki zaten… Aman Ayfer sende, onlar kuş beyinleriyle bunu nasıl anlasınlar? Neticede ben de insan evladı değil miyim?
İnsan evlatları, onları yuvasız bırakan iki ayaklı bencil canavarlar değiller mi? Herhalde açlıkları, korkularını bastırmış olmalıydılar.
Aman ne beceriksiz kuş bu güvercinler… Küçücük ekmek parçalarını bile yemeyi bilemiyor, gagalarına alıp başlarını sallıyorlar ki, ekmek ufalansın…
Şunların yaptığına da bak, ekmek parçaları fırlayıp dağılıyor çevreye… O anda uyanık serçeler hızla dalıp kapıyor. Güvercinin yutmayı beceremediği şeyi, minik gagasıyla, ufalaya ufalaya kursağına indiriyorlar.
Hay Allah, güvercinler yine aç kaldı. Önce serçeleri doyurmak lazım… Tok serçe neden fazlasını yesin? İnsan değil ki onlar, gözlerinin açlığını gidermek için başka insanları aç bıraksınlar…
Bir kucak ekmek almak için yeniden fırına gittim. Fırıncı, önceden aldığım ekmeklerin sayısını kontrol etmek ister gibi şöyle bir elimdeki ekmek poşetine göz gezdirdi. Sonra da: “Küçük ekmeklerden bir kucak daha ver.” değişimi anlamadı, isteğimi tekrarlattı.
Ne biçim insanlar şu fırın çalışanları, eski elemanlar olsa beni ta küçüklüğümden tanırlardı. İnsanoğlu az zamanda çok değişti velhasıl…
Bir elimde evime aldığım ekmeklerin içinde bulunduğu naylon poşet, (Geçmişimde naylon ne, onu da bilmezdik. Pamuk ipinden yapılma torbalar, fileler vardı ve onlar sıhhî idi.) diğer elimde kolumla destek verdiğim on kadar küçük ekmek… Tekrar Ulu Camii avlusundayım. Hırslandım mı ne, kuşlar daha önceki kırıntıları bitirmemişler. Hatta yardımlarına kargalar da gelmiş. Güvercinlerle kargalar kavga ederken, serçeler aradan ekmek ufaklarını gagalarından aşırıp, kursaklarına yuvarlıyorlar. Hallerine baktıkça güldüm. Güldükçe çocukluğuma döndüm.
Sahi, ben çocukken en çok tavus kuşlarını severdim. “Tavus kuşlarını nereden buluyordun?” demeyin, kızarım. Benim çocukluğumda büyükbabamın evindeyken biz, evimizin önünde hükûmete doğru uzanan yolun sağ tarafında bulunan Bey Hamamı’nın giriş kapısının tam karşısında büyük bir park vardı. Parkın içinde devasa ağaçlar bulunurdu. Çok sıcak havada bile bu park hep gölgelik olurdu.
Ağaçların yapraklarının kuş kanatlarının değmesiyle hışırdaması, parkta dinlenen insanlara yelpaze esintisi yapardı. Bu parkta benim en çok etrafında oynadığım ağaç, söğüt ağacıydı. Söğüt ağacı, parkın ayrıcalıklı tek cins ağacıydı. İnsanlar, onun altına oturmaktan imtina ederdi. Neymiş, salkım halinde yere eğilen dallarında böcekler olabilirmiş. Hıh, zevksizler…
Ben üç dört yaşımdayken söğüt ağacını kucaklamaya çalışırdım, buna rağmen hiç bir böcekle karşılaşmadım. Bir keresinde uğur böceği görmüştüm zarif dalları arasında, ona da uzanamamıştım. Benim boyumdan hayli yüksek yerdeydi. Karıncalar da söğüt ağacının gövdesine hiç çıkmazlardı. O ağaç adeta bana özel dikilmiş ve büyümüştü. Beni arada bir ağaç çevresinde bulan ailemden birisi: “Sen çingene misin, çingeneler sever söğüt ağacının altında bulunmayı…” derlerdi. O yaşlarda “Çingene”nin ne olduğunu bilmediğimden, başımı “Evet” anlamında sallarmışım.
Bir keresinde annem, beni evimizin önünde oynuyor sanıyormuş. İsmimi seslenip durmuş. Annemin avazı kulağıma gelmeyince, ben parkta söğüt ağacının benim başıma değecek kadar uzanan narin dalları arasında dolanıp dururken, birisinin beni parkta gördüğünü söylemesiyle yanıma annem geldi. Elimden tutup eve götürmek istedi.
İtiraz etmedim. Annem iki adım sonrası elimi bırakıp yere baktı. Gözleri servet bulmuş gibi ışıldadı. Elimi bırakıp yere eğilir gibi yaptı. Sonrada rengarenk uzun bir tüyü yerden alarak yürümeye koyuldu. Koşup annemin eline sımsıkı sarıldım. Sanki beni orada bırakıp kaçacakmış gibi bir hisse kapılmıştım. Eve geldiğimizde, annem o tüyü temiz bir bezle sildi. Lacivert ve yeşil rengin en canlı halleri ortaya çıktı. Annem, üzerinde toz zerresi dahi kalmasını istemezcesine tüyü şöyle bir üfürdükten sonra, evdeki vazoların en güzeline itinayla yerleştirdi.
Benden beş yaş büyük olan ablam, annemin bu icraatını görünce, vazoya konulanın ne olduğunu sordu. Annem de ablama onun tavus kuşu tüyü olduğunu söyledi. Ablam: “Pek güzelmiş…” deyince, annem ablamın yanağını okşayıp: “Evet yavrum, ben severim tavus kuşlarının tüylerini… Çok renklidirler.” dedi.
Bu defa ablam anneme tüyün nereden geldiğini sordu. Annem: “Kızım yanı başımızdaki parkta hiç mi görmedin? Orada tavus kuşları dolanır durur.” dedi. Ablam: “Ben o parka gitmem. Oraya çingeneler gidiyor.” diyerek, müstehzî bir gülümsemeyle bana baktı. Beni kastettiğini bakışlarıyla da anlatmıştı. Annem de: “Gitmeyin zaten, evin önünden ayrılmayın!” diye tembihte bulunarak mutfağa geçti.
O gün gördüklerim ve duyduklarımdan sonra parka daha sık gider oldum. Ve o güne kadar fark edemediğim tavus kuşlarının, yuvalarından çıkıp, ağaçlar arasında gezişini kollamaya başladım. Ne söğüt ağacını, ne de salkım salkım yerlere yayılmak isteyen dallarının salınmasıyla oluşan serinliğini hiç umursamadım.
Ben o kuşları, etrafı tel örgüyle çevrili yuvalarının önünde görüp, arada bir ihtişamlı görünüşlerini seyrediyordum. En çok da bembeyaz olan bir tanesi benim önümde salınıyordu. Ben, gelin seyreder gibi onun salınışını takipte kalıyordum. Meğer arada bir parkın içende de geziniyorlarmış. Bakıcıları, mahkum oldukları dar alandan arada bir özgürlüklerine izin veriyormuş.
Her gün ve de gün boyunca parkta olunca, tavus kuşlarının izin saatlerine rastlar oldum. Lakin bu defa ben, bu kuşların özgürlüklerine mânî oluyordum. “Nasıl?” derseniz…
“Anneciğim onların renkli tüylerini çok seviyordu, yerde bulduğu bir tek tüyü bile evimizin en değerli vazosuna koymuştu. Üstelik annem, bu davranışını beğenen ablamın da yanağını okşamıştı. Ben bu tavus kuşlarının tüylerinden anneme çokça götürürsem, annem mutlu olur, benim de yanağımı okşar.” düşüncesiyle, kuşların özgür olduğu vakitlerde peşlerinden koşturup, tüylerini yolmaya çalışıyordum.
Parkta vakit geçirmeye çalışan amcalar, teyzeler beni uyarıyorlardı. “Kızım, hayvanların peşinden koşma! Onlar senin tepene binerlerse, çok korkarsın…” diye… Kulaklarım, bu seslenişleri duymazdan geliyordu. Birinden bari bir tek kuş tüyü yolmak için küçük yaşta nefes nefese kalıyordum.
Nafile, birinin hızına bile erişemiyordum. Başarısız olarak eve dönüşlerimde ne çok üzülüyordum. Sonunda bir teyze niyetimi anlamış olmalı, içinde kırmızı renklerinde bulunduğu çok güzel bir tavus kuşu tüyünü elime tutuşturdu. “Sen bütün gün bunun peşindesin değil mi, seni yaramaz seni… Haydi, al da git! Bir daha da parkta kuşların peşinde görmeyeyim seni…” diyerek paylamıştı.
Acaba o teyze benim için tavus kuşunun tüyünü mü koparmıştı; yoksa kuşlar ağaçlar altında oradan oraya seğirtirken kendileri mi tüyü dökmüştü. Bunu hiç bir zaman öğrenemedim.
Ancak annemin, tüyü getirdiğimde sevinmediğini hatta bana çok kızdığını uzun süre unutamadım. “Sokaktan bulduğun pis şeyi eve niye getirdin? Kirli elini ağzına götürdün mü? Çabuk ellerini yıka!” diyerek bas bas bağırmıştı annem… Umduğumu bulamamanın hüznünü belki de ilk o an yaşamıştım.
Şu yaşlarımda etrafımda ne bağıracak annem var, ne de peşinden koşacağım tavus kuşları…
Ayfer AYTAÇ