Kur’an-ı Kerim’de “En çirkin ses, eşek sesidir.” (Lokman Suresi 19. ayet) şeklinde nitelendirilir. Bağırıp çağıran, yüksek sesle öfkesini kusanlara örnek temsilidir. Hatta Anadolu’da analar, gözünden yaş gelmeden etraf duysun gibisine ağlayan çocuklarına: “Eşşek gibi anırma!” derler.
Oysa bilirler ki, eşeksiz de hiç kolay değildir işleri… Tarlaya, bahçeye onunla giderler, yüklerini onunla taşıtırlar. Çocuklarını, bebelerini onun üzerine sararlar. Ama yine de her olumsuzlukta eşeği örnek göstermekten geri durmazlar. “Oku baban gibi, eşek olma!” örnek misal…
Her ne kadar insanoğlu türlü akılsızlıkları “Eşeklikle” nitelendirse de, en güzel gözlere sahip bu sevimli hayvan, yerine göre çoğu insandan daha akıllıdır. Allah’ın yarattığı doğrultuda kulluk eden bir varlıktır. Sübhanallah…
“Bir kısmından binek edinesiniz, bir kısmından yiyesiniz diye sizin için hayvanları yaratan, O Allah’tır.” (Mü’min Suresi 79. ayet)
Şu halde insan, Allah’ın yarattığına değer verecek, horlamayacak…
Tembel olanları da, eşekle eşleştirir insanlar… “Kalk artık, eşşek gibi yatma!” derler. Oysa eşek vaktinden önce yatmaz, miskince etrafına bakmaz.
En sevdiği yiyecek karpuz kabuğudur. “Eşşeğin aklına karpuz kabuğu düşürmen…” deyiminde, aklına koyduğunu yapmak vardır. İnatlaşma vardır. Her bir hareketinde alınası ders vardır.
İnsanlar, evlerde çeşme yokken eşeğin sırtında çok su taşımışlardır. Isınmak için dağdan, ormandan odunu onun sırtında indirmişlerdir. Çok büyük nimettir eşek, kadrini kıymetini bilene…
Örneğin; eşek iyi bir yol mühendisidir. Yokuşları en fazla yüzde yedi eğimle ve kısa mesafelerde virajlar alarak çıkar. Bu konuda çoğumuzun bildiği meşhur bir Anadolu fıkrası vardır. Yeri gelmişken bilmeyenlere bildiriverelim…
1950’li yıllarda Amerikalı mühendisler gelmiş Türkiye’ye… Bir kısım imar çalışmalarına rehberlik ediyorlarmış. O zamanlarda yol güzergâhını belirleyecek alet yok, eleman yok…
Nâfia mühendisleri eşeği yokuşa sürüyorlar, arkasından elemanlar şerit metre çekiyor ve eşeğin ayak izlerine kazık çakıp istikamet belirliyorlarmış. Bunu gören Amerikalı mühendis, pratiği kavrayamamış ve sormuş:
– “Ne yapıyorlar böyle?”
– “Rampada yolun güzergâhını belirliyorlar.”
– “Nasıl yani, anlayamadım?”
– “Eşek, yüzde yedi eğimin üstüne çıkmaz. Biz de eşeğin izinde kazık çakıp, rampada yol güzergâhı belirliyoruz.” demişler.
Amerikalı alay edercesine katılarak gülmeye başlamış. Yatışınca da sormuş:
– “Peki, eşek bulamayınca ne yapıyorsunuz?”
Yetkili cevap vermiş:
– “Amerika’dan mühendis getirtiyoruz.”
Evet, eşek iyi bir kılavuzdur. Gittiği yolu hiç unutmaz ve o yoldan şaşmaz. Bu nedenle deve veya katır kervanlarının önüne, daha önce bu yoldan gitmiş bir eşeği kılavuz olarak koyarlarmış.
Evet, eşek çok akıllıdır. Düştüğü çamura bir daha asla düşmez. “Eşşek bir defa çamura düşer.” deyimi de buradan gelir.
Aynı çamura defalarca düşen, hatta aynı çamurda debelendikçe dibe batan, üstelik kulakları defalarca çekildiği halde bunda ısrar edenler, “Eşeklik” etseler bir daha o hataya düşmezler.
Ayfer AYTAÇ