Senelerdir süregelen bazı programlar var; “Kadın kuşağı” diye başlatılmış olanlar… Gündüz vaktinden akşam vaktine değin ekranda boy gösteren mâlûm yapımlar… Zâhiren bakılırsa masum görünen bu ve benzer programların, pek çok ülkede birden aynı anda yayına girdiğini düşünürsek ve anneleriyle birlikte çocukların da izlediğini var sayarsak, yararlarından bahsedebilir miyiz? Bu programlar ne amaçla yapılıyor; para için mi, yoksa asıl sebeplerini araştırmamız mı gerekiyor!? Sanırım televizyon tarihinde bu kadar bayağı, bu denli seviye fakiri programlar 90’lı ve öncesi yıllarda yayınlanmadı.
Sosyolojik bir inceleme yapacak olursak, bütün dünya kültürlerinde ortak bir yön görürüz. Nimete saygı, ekmeğe saygı, sofraya saygı, ev mahremiyetine saygı… İşte bu nevi programlarda gizli gizli yıkılmak istenen bu değerler… İsraf-masraf, nankörlük, saygısızlık, kabalık, küstahlık, edepsizlik, terbiyesizlik ne ararsanız hepsi var… Tiksindirici, iğrendirici, rezil haller…
Seyirci ile göz göze gelmek için kameralara bakarak gülen sunucular; bu programlar sayesinde tutturmuş yükünü, bırakmak istemiyorlar. Kendilerine verilen görevi istenilenden iyi yapmaya çalışıyorlar ki; riyakarlıkları anlaşılmasın, başkası gelip -mabadını koyduğu- koltuğu kapmasın. Bâtıl bezeli mürşidine yamuk yapmamaya çalışan iyi birer müritler… Lakin yapmacıklıkları üzerlerinden akıyor; dikkat ederseniz gözleri riyayım dercesine bakıyor. Hayranlıkla izlemeye devam ederseniz, av olmaya yatkınsınızdır.
Geçtiğimiz yıllarda şimdinin ciddi sunucuları geçinenleri de -evlendiriyoruz- programları yapıyorlardı. (Ne çabuk unutuldu yada unutturuldu o vahim günler…)
Ayakta duracak hali kalmamış birtakım hasta, takatsiz, ihtiyar insanlar; bu programa genç insanlarla beraber çıkartılarak alay konusu yapılıyor, eğlence konusu oluyordu. Bu zavallıların haline kimisi kıs kıs, kimisi kahkahalarla gülüyordu.
Bakıyorsunuz seksen yaşındaki bir adam, otuz beş yaşındaki bir hanıma talip oluyor; bazen otuz beş yaşındaki bir hanım, yetmiş beş yaşındaki bir adama talip oluyordu.
“Evin var mı, araban var mı? Emeklimin, emekliysen nerden?” (Emekli olan kişi Bağkurluysa burun kıvrılıyor, Emekli Sandığından ise gözler ışıl ışıl parlıyordu.) sözleri ezberletilmişçesine tekrarlanıyordu.
Mesela yaşlı bir adam sahneye çıkıyor, her tarafı dökülüyor, yürümekte zorlanıyor; kadın yaşlılığa adım atmış, hayatının sonbaharında, belki de ilk kez süslenmiş püslenmiş, giderayak günaha batmaya kalkmış gelmiş halde iken; salonda seyirci geçinen müdavimler de bunları alkışlıyordu. Kahkahalar birbirini takip ediyor, kıymetli günler bu şekilde ziyan ediliyordu. Bu tür programları yapanlarca yaşlılığa saygı, şefkat, acıma duyguları, aile bağları ortadan kaldırılıyordu. (Şimdi de değişen bir şey yok aslında…)
Televizyon dizileri nasıl derseniz, her biri ayrı bir felâket… Anlatmaya ne hacet… Aldatmaları meşrulaştırmak maksadıyla kurgulanmış yalan sarmalları… Ya tartışma programlarına ne demeli, en iyisi hiç birini izlememeli… Hangi kanalı açarsanız açın; insanlar bir gerilim, bir stres, bir bunalım içinde… Yumruklar sıkılmış, dişler kenetlenmiş, gözler alev alev… Bir tek kanalda bir “Beyefendi” bir “Hanımefendi” tip göremiyorsunuz. Otursunlar; insanca, efendice, medenice sohbet etsinler… Ne mümkün görmek… Hep kavga, hep münakaşa, hep acı sözler…
İşte bütün bunlar insanlığı zillete düşürüyor, insanları îtibarsızlaştırıyor; ruhları, kafaları kirletiyor, karıştırıyor. Sanki kabalık, saygısızlık, küstahlık, şirretlik, çirkeflik, edepsizlik -normal- bir durum gibi gösteriliyor. Bu insanlar, toplumun ruh sağlığı ile oynadıklarının farkındalar mı acaba? Ekranda sergilenen rüsva hareketler, çağdaş yaşamın vazgeçilmez öğeleri gibi gösteriliyor. Ne yazık ki, birileri çıkıp da gazetelerdeki köşelerinde, ekranlarda bunları ele alıp birer birer sosyologlara, psikologlara, psikiyatristlere analiz ettirmiyorlar. Çünkü onlarda bu gidişattan nemalanıyorlar.
İnsanlar bir taraftan gazetelerle, bir taraftan televizyonlarla; estetikten uzak, adaptan yoksun görüntülerle kasten öyle kirletiliyor ki, bunu anlatmaya kelimeler yetmiyor…
Bu insanlardan ruh sağlığı, akıl sağlığı beklemeye imkân kalmıyor. Ondan sonra da bazı iğrenç yaratıklar, genç kızlara musallat oluyor; onları kirletiyor, hayatlarını mahvediyor. Kafeler, kuytular, kıyı-köşeler, kız-erkek öpüşme sahneleri dolu… Zira ekranlar bunları normalmiş gibi lanse ediyor. Aldatmalar artıyor, evlilikler çatırdıyor. Huzur sağlamak amaçlı kurulan yuvalar darmaduman oluyor.
Bazen gözlerimin, kulaklarımın bunları yadırgamasına hayret ediyorum. Gayet tabii, ekilenler biçilecek… Zakkum eken, gül bekleyemez ki…
Sanki yaşananlar normal bir durum gibi geçiştiriliyor. Üstünde durulmuyor. Kıyametler koparılmıyor. Bir rezilliği tabii görmekten daha büyük bir rezillik olabilir mi?
Mânevî değerlerimiz daha büyük bir hassasiyet içinde korunması gerekirken, geri kalmışlık sanılıyor. Gazetelerin, televizyonların, sosyal medyanın hiç düşünmeden saldırdıkları, hücum ettikleri örf, âdetler, adab-ı muaşeret kuralları, gelenekler, görenekler; bazen yüzyıllarca devam eden bir çabanın sonunda nesilden nesile aktarılarak kuruluyor, devam ettiriliyor. Onlarla oynamaya, onları küçük görmeye, hakir görmeye hiçbirimizin hakkı yok!
Çünkü o güzellikler, incelikler, edepler, zarafetler; hayatın ince nüansları, hepimizin titizlikle koruyacağı, üzerine titreyeceği değerler değil mi? Bu saygısızlık niçin? Bu hoyratlık, bu boş vermişlik, bu kabalık neden?
Bu vatan hepimizin… Hepimiz bu geminin içindeyiz. Gemi batarsa, hepimiz mahvolacağız. Ne olur biraz dikkatli olalım, biraz saygılı olalım. Lütfen bindiğimiz dalı kesmeyelim.
Ayfer AYTAÇ